Burası Türkiye, verbaas je maar nergens over.

Het staat op mijn harde schijf, een uitspraak van een oom van Murat toen ik me verbaasde over het verkeer in Turkije: 'Burası Türkiye!' Wat zoveel betekent als dat hier alles kan, men doet van alles, verbaas je er maar niet over. Ik was voor het eerst in de schitterde metropool Istanbul, een stad waar ik me thuisvoel, het gevoel dat het liedje van Emel Müftüoğlu İstanbul'da Olmak Vardı mij geeft. Zij beschrijft wat Istanbul met haar doet (zie onderaan link naar liedje), iets waar ik me helemaal bij aan kan sluiten.

Op een leuke manier verbaas ik me nog steeds over hoe alles en iedereen door elkaar leeft. In de streek waar het mooie zomerhuisje staat, zie je families waar zowel vrouwen in bikini op het strand zitten als vrouwen met een zwempak dat hen helemaal bedekt. Daarnaast zit dan soms een man, met blote buik waarbij je bijna zijn bilnaad kunt zien. Alsof ik daar op zit te wachten; ik vraag me dan af hoe zij dit zelf zien. Maar goed, de leukere dingen zijn dat je zowel een hele stadse ervaring kunt opdoen maar tegelijkertijd ook in aanraking komt met de natuur. Zoals een veulentje langs de weg of een kudde schapen.

Ook zoiets moois een water, zo uit de bron. `

In Turkije laten mensen vaak iets na waar anderen ook profijt van kunnen hebben zoals de aanleg van een watervoorziening die voor iedereen toegankelijk is. Je wilt niet weten hoeveel plezier ik beleef aan het water drinken uit zo'n bron. Dit jaar hebben we ook veel water getapt en in flessen mee naar huis genomen. Dat is niet alleen lekker, maar ook milieuvriendelijker dan telkens water in flessen kopen. Ik las onlangs in een artikel dat helaas de industrie van het reclyclen van plastic in een dip zit. Jammer, maar als dat zelfs in de rijke westerse landen het geval is, dan zal in Turkije het in het kader van het milieu reclycen van plastic wel helemaal achteraan het lijstje staan. Dat is niet vreemd als je bedenkt dat veel mensen van heel weinig moeten rondkomen, iedere dag veranderen de prijzen weer. Het valt ons op, wij klagen er een beetje over, maar hoe moet dat voor mensen zijn die hier dagelijks, maand in maand uit mee te maken hebben. 

In ieder geval wordt er altijd eten gekocht en verkocht. Ook op de markt ervaar ik weer zo'n gevoel van thuiskomen, heerlijk al die geuren en kleuren, alles door elkaar en het kan allemaal. 

Ik zou willen dat je ook de geuren kon overbrengen, maar dat lukt niet. Je zult er toch zelf naartoe moeten gaan om deze ervaring op te doen. Ik kan het je aanbevelen. 

Ik verbaas me ook vaak over de winkels, wat er allemaal te koop is en hoe het 'gesorteerd' is. Zullen ze dat allemaal verkopen, zijn er echt zoveel mensen die hier spullen kopen? Murat heeft daar een logische verklaring voor: 'handel is handel'. En als je dan iets vraagt, nodig hebt, hoe wetenze dat dan te vinden? Ik vind het knap! 

Onlangs fietste een stukje, ook dat is langzamerhand aan het verbeteren, steeds meer mensen fietsen en er is zowaar een breed fietspad aangelegd dat door heel Dikili gaat. Alhoewel, aan de rand is het nog niet helemaal af. Zomaar opeens, stopt het fietspad. Het was gelukkig licht en ik was er wel een beetje op voorbereid, eigenlijk verbaasde met het niet eens heel erg ...., immers: burası  Türkiye.

Ik kan blijven schrijven over mijn ervaringen met dit prachtige land waar ik als jong meisje warm en met open armen ontvangen werd.

Op school leren kinderen al vroeg over wat Atatürk voor het land en dus voor hen betekend heeft. Het verbaast dan ook niet dat er veel standbeelden van hem zijn, maar iets wat je niet zo snel zou verwachten: een standbeeld van een vrouw met daarop een uitspraak van de befaamde grondlegger van het huidige Turkije:  'Alles wat je op aarde ziet, is het werk van een vrouw'. 

Burası Türkiye, je hoeft je nergens over te verbazen.

Emel Müftüoğlu İstanbul'da Olmak Vardı (youtube.com; voor het zinnetje 'simdi istanbul'da olmak vardi anasini satayi' ik zou nu niets liever willen dan in Istanbul zijn (ik zou er zelfs mijn schoonmoeder voor verkopen.... dat dan weer niet, hoor).

Hoe drie totaal verschillende werelden in drie verschillende tijden met elkaar verbonden zijn

 Dat Elif Shafak een verhalenverteller is, dat wist ik al. Maar in haar laatste boek Er stromen rivieren in de lucht wist ze mij met één waterdruppel op de eerste pagina, zo te vangen, dat het moeite kostte om het boek af en toe opzij te leggen. 

Op treffende wijze weet Shafak te boeien met het verhaal dat begint met de zoektocht naar het epos van Gilgamesj die op zoek is naar het eeuwige leven. 
Water is de onzichtbare draad tussen de drie hoofdpersonen Arthur, Narin en Zaleehkah. Zij zijn geen van allen bewust van hun 'verbintenis' die voor de lezer van meet af aan voelbaar is. Hun verwantschap is het water, ondanks dat hun totaal verschillende levens zich in geheel andere tijden, andere werelden afspelen. Dat van Arthur, een in de sloppenwijken van Londen in1840 geboren jongen die - zonder enige opleiding, maar geheel op basis van zijn  fascinatie met Mesopotamië - tot de academische wereld van musea toetreedt. Narin, een Jezidi-meisje met bijzondere gaven, dat langzamerhand doof wordt en samen met haar oma in Turkije 2014 op de vlucht slaat voor IS. Het verhaal van Zaleekhah, een wetenschapper in London, die een geheim met zich meedraagt waarbij de lezer stukje bij beetje inzicht krijgt wat de oorsprong van de aantrekkingskracht van water voor haar is. 

Het verhaal begint met een druppel water in het paleis van Ashurbanipal koning in Nineve 668 v. Chr. Al snel maakt Shafak hier duidelijk dat ook belezen, geleerden wreed, zeer wreed zelfs, kunnen zijn. Hij heeft een bibliotheek vol met tabletten waar in spijkerschrift verhalen voor eeuwig worden vastgelegd. En het is Arthur die door zijn vastberadenheid, passie voor deze schriften ze - eeuwen later - weet te vertalen. Door de verschillende verhaallijnen kom je niet alleen terecht in de wereld van Mesopotamië, maar maak je ook kennis met andere werelden zoals die van Narin, het Jezidi-meisje. Door de verhalen van haar oma, leert zij de oude werelden met de hare verbinden, altijd vanuit het goede bezien. Respectvol jegens alles wat leeft, heel bijzonder om te lezen. En dan beland je in het leven van Zaleekhah, in het hier en nu; de westerse wereld waar iedereen voor zijn eigen belang kiest en realiseer je je dat dit eigenlijk altijd en overal zo is, van alle tijden.  

Shafak beheerst de kunst om de lezer het gevoel te geven, zich te bevinden in de wereld van de verhaal,  of dit nu op een woonboot in het huidige London is, op de boot op de Bosporus in de 19e eeuw,  of de het paleis in Nineve van destijds. Je waant je als lezer midden in het verhaal, voelt de warmte van de zon branden, je ruikt de kruiden geplukt worden, proeft het warme brood. Je bent daar, in die totaal verschillende werelden, bij de hoofdpersoon, ervaart wat hij of zij op dat moment ervaart. Hele mooie, maar tegelijkertijd ook pijnlijke situaties.

Er zijn legio voorbeelden te noemen, waarbij ik de auteur te kort zou doen door hier de aandacht op te vestigen. In het algemeen werd ik getroffen door de puurheid die Narin in haar droeg, haar onbevangen blik die regelmatig werd overschaduwd door wat haar overkwam. Arthur die zo goed kon voelen hoe het was als anderen op hem, een jongen geboren in de krochten van de Theems die wist wat armoede was, neerkeken. Zaleekhah, bevoorrecht om familie te hebben die zich om haar bekommert, maar die langzamerhand erachter komt dat dit ook kan betekenen dat men, maar dan ook alles, voor familie, eigen bloed, overheeft. 

Regelmatig worden er verwijzigen gemaakt naar het verhaal van de Ark van Noah. Na de zondvloed is er weer leven op aarde mogelijk, een nieuw begin. In het verhaal ondervind je dat iedereen een keuze heeft en het aan de persoon in kwestie is om de juiste keuze te maken. Misschien is dat de boodschap die de auteur voor de lezer achterlaat. 

Het woord 'oorsprong' kwam bij mij op, toen ik het boek uithad. Ik denk dat ik het verhaal van Shafak kan duiden als de zoektocht - van ieder mens - naar de oorsprong 'het punt waar iets begint, de bron van een rivier' en als je haar gevonden hebt, je je in alle rust kunt laten meevoeren met de stroming, net als een druppel, en af te wachten waar je belandt. 

Nawoord
De kwesties van onderdrukking, uitsluiting, machtsvertoon etc. die Elif Shafak in dit boek beschrijft zijn van alle tijden en helaas ook nu nog actueel. Zij geeft in haar nawoord een toelichting op de hartverscheurende gebeurtenissen die daadwerkelijk hebben plaatsgevonden (en waarschijnlijk nog steeds plaatsvinden). Om het plot niet weg te geven, zal ik niet benoemen wat zij hierover schrijft. Met dit verhaal heeft ze pijnlijk verwoord wat mensen elkaar kunnen aandoen, eeuwenlang, nu nog steeds aandoen en waarschijnlijk nog altijd zullen blijven doen. We kunnen alleen maar zelf de juiste keuzes maken om dit zelf niet te doen.