Dat Elif Shafak een verhalenverteller is, dat wist ik al. Maar in haar laatste boek Er stromen rivieren in de lucht wist ze mij met één waterdruppel op de eerste pagina, zo te vangen, dat het moeite kostte om het boek af en toe opzij te leggen.
Op treffende wijze weet Shafak te boeien met het verhaal dat begint met de zoektocht naar het epos van Gilgamesj die op zoek is naar het eeuwige leven.
Water is de onzichtbare draad tussen de drie hoofdpersonen Arthur, Narin en Zaleehkah. Zij zijn geen van allen bewust van hun 'verbintenis' die voor de lezer van meet af aan voelbaar is. Hun verwantschap is het water, ondanks dat hun totaal verschillende levens zich in geheel andere tijden, andere werelden afspelen. Dat van Arthur, een in de sloppenwijken van Londen in1840 geboren jongen die - zonder enige opleiding, maar geheel op basis van zijn fascinatie met Mesopotamië - tot de academische wereld van musea toetreedt. Narin, een Jezidi-meisje met bijzondere gaven, dat langzamerhand doof wordt en samen met haar oma in Turkije 2014 op de vlucht slaat voor IS. Het verhaal van Zaleekhah, een wetenschapper in London, die een geheim met zich meedraagt waarbij de lezer stukje bij beetje inzicht krijgt wat de oorsprong van de aantrekkingskracht van water voor haar is.
Het verhaal begint met een druppel water in het paleis van Ashurbanipal koning in Nineve 668 v. Chr. Al snel maakt Shafak hier duidelijk dat ook belezen, geleerden wreed, zeer wreed zelfs, kunnen zijn. Hij heeft een bibliotheek vol met tabletten waar in spijkerschrift verhalen voor eeuwig worden vastgelegd. En het is Arthur die door zijn vastberadenheid, passie voor deze schriften ze - eeuwen later - weet te vertalen. Door de verschillende verhaallijnen kom je niet alleen terecht in de wereld van Mesopotamië, maar maak je ook kennis met andere werelden zoals die van Narin, het Jezidi-meisje. Door de verhalen van haar oma, leert zij de oude werelden met de hare verbinden, altijd vanuit het goede bezien. Respectvol jegens alles wat leeft, heel bijzonder om te lezen. En dan beland je in het leven van Zaleekhah, in het hier en nu; de westerse wereld waar iedereen voor zijn eigen belang kiest en realiseer je je dat dit eigenlijk altijd en overal zo is, van alle tijden.
Shafak beheerst de kunst om de lezer het gevoel te geven, zich te bevinden in de wereld van de verhaal, of dit nu op een woonboot in het huidige London is, op de boot op de Bosporus in de 19e eeuw, of de het paleis in Nineve van destijds. Je waant je als lezer midden in het verhaal, voelt de warmte van de zon branden, je ruikt de kruiden geplukt worden, proeft het warme brood. Je bent daar, in die totaal verschillende werelden, bij de hoofdpersoon, ervaart wat hij of zij op dat moment ervaart. Hele mooie, maar tegelijkertijd ook pijnlijke situaties.
Er zijn legio voorbeelden te noemen, waarbij ik de auteur te kort zou doen door hier de aandacht op te vestigen. In het algemeen werd ik getroffen door de puurheid die Narin in haar droeg, haar onbevangen blik die regelmatig werd overschaduwd door wat haar overkwam. Arthur die zo goed kon voelen hoe het was als anderen op hem, een jongen geboren in de krochten van de Theems die wist wat armoede was, neerkeken. Zaleekhah, bevoorrecht om familie te hebben die zich om haar bekommert, maar die langzamerhand erachter komt dat dit ook kan betekenen dat men, maar dan ook alles, voor familie, eigen bloed, overheeft.
Regelmatig worden er verwijzigen gemaakt naar het verhaal van de Ark van Noah. Na de zondvloed is er weer leven op aarde mogelijk, een nieuw begin. In het verhaal ondervind je dat iedereen een keuze heeft en het aan de persoon in kwestie is om de juiste keuze te maken. Misschien is dat de boodschap die de auteur voor de lezer achterlaat.
Het woord 'oorsprong' kwam bij mij op, toen ik het boek uithad. Ik denk dat ik het verhaal van Shafak kan duiden als de zoektocht - van ieder mens - naar de oorsprong 'het punt waar iets begint, de bron van een rivier' en als je haar gevonden hebt, je je in alle rust kunt laten meevoeren met de stroming, net als een druppel, en af te wachten waar je belandt.
Nawoord
De kwesties van onderdrukking, uitsluiting, machtsvertoon etc. die Elif Shafak in dit boek beschrijft zijn van alle tijden en helaas ook nu nog actueel. Zij geeft in haar nawoord een toelichting op de hartverscheurende gebeurtenissen die daadwerkelijk hebben plaatsgevonden (en waarschijnlijk nog steeds plaatsvinden). Om het plot niet weg te geven, zal ik niet benoemen wat zij hierover schrijft. Met dit verhaal heeft ze pijnlijk verwoord wat mensen elkaar kunnen aandoen, eeuwenlang, nu nog steeds aandoen en waarschijnlijk nog altijd zullen blijven doen. We kunnen alleen maar zelf de juiste keuzes maken om dit zelf niet te doen.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten